موسی قلعه؛

آسان از دست رفت، به آسانی بدست خواهد آمد؟

این گزارش از روزنامه هشت صبح چاپ کابل گرفته شده است.

گزارش از احسان الله دولت مرادی

از چند روز به این سو جنگ و جدال میان نیروهای دولتی و نظامیان ناتو با افراد وابسته به گروه طالبان در ولسوالی موسی قلعه ولایت هلمند آغاز شده است. هدف این درگیری آزاد سازی مجدد موسی قلعه از دست طالبان می باشد.

منابع ناتو می گویند نیروهای افغان و بریتانیایی یک عملیات عمده تهاجمی را برای باز پس گیری ولسوالی موسی قلعه در ولایت هلمند آغاز کرده اند.ناتو می گوید که نیروهای زمینی افغان و بریتانیایی از آتش توپخانه علیه مواضع طالبان در اطراف موسی قلعه استفاده کرده اند. به گفته این سازمان، عمده ترین بخش عملیات قرار است در طول ساعات شب توسط سربازان آمریکایی که با هلیکوپتر در منطقه پیاده شده اند انجام شود. با آنهم گفته می شود که نیروهای اردوی ملی افغانستان در این عملیات نقشی کلیدی بازی می کنند

موسی قلعه تنها شهر عمده ای است که در اختیار طالبان قرار دارد. طالبان می گویند از جای خود تکان نخواهند خورد. یک فرمانده طالبان در موسی قلعه می گوید ۲۰۰۰ شبه نظامی وابسته به گروه طالبان با عملیات نیروهای مهاجم از سه جانب روبرو هستند.

جالب اینکه در مورد عملیات برای آزاد سازی موسی قلعه، بصورت روشن سخن گفته نمی شود. اسدالله وفا والی هلمند به روز چهاردهم قوس از آغاز عمليات از طرف نيروهاى ناتو و افغان در موسى قلعه خبر داده بود ، اما جنرال کارلوس برانکو سخنگوى ناتو در کابل در همین روز در يک کنفرانس خبرى گفت که آنها در ولسوالى موسى قلعه عمليات آغازرا نکرده اند، اما اسدالله وفا والى  و محمد حسين انديوال قوماندان امنيه  ولايت هلمند، هر دو يک بار ديگر به تاريخ ١٥ قوس به آژانس خبرى پژواک  گفت که از چهاردهم قوس عمليات در ولسوالى موسى قلعه ، آغاز گرديده و امروز هم دوام دارد .

بتاریخ 26 قوس خبر آغاز عملیات در موسی قلعه بصورت گسترده تری منتشر گردید. رسانه ها با استناد به گزارشهایی که از موسی قلعه دریافت کردند، اعلام داشتند که اهالی هلمند خواستار توقف 'عملیات تازه' شده اند.

از آنجاییکه عملیات در موسی قلعه می تواند اثراتی بر ولسوالی های اطراف نیز داشته باشد، گفته می شود که مردم ولسوالی های نا آرام موسی قلعه، نوزاد و سنگین ولایت هلمند در جنوب افغانستان برای نخستین بار از دولت افغانستان و سازمان ملل خواستار توقف درگیریها شده اند. دلیل مردم برای توقف جنگ فرارسیدن فصل سرما و مشکلات جابجایی و کوچ کشی می باشد. ساکنان مناطق شمالی ولایت هلمند مدعی هستند که از ماهها به این سو به دلیل جنگ های پی در پی از یکجا به جای دیگر می روند و حال که فصل سرما نزدیک می شود، با مشکلات بیشتری روبرو خواهند شد. مردم می گویند که ما از سازمان ملل و دولت افغانستان می خواهیم که جلو این عملیات را بگیرند. چرا که حالا زمان مناسب برای آغاز عملیات نیست. مردم می گویند که هوا نسبتا سرد شده است و فصل زمستان نیز نزدیک می شود و آنها دیگر توان بسر بردن در بیرون از خانه های خود را ندارند.

یکی از ساکنان موسی قلعه بنام عبدالواحد به بی بی سی گفته است که وضعیت در موسی قلعه خوب نیست ، مردم نمی توانند به خانه های خود برگردند، معلوم نیست نیروهایی که در اطراف ولسوالی تجمع کرده اند چه زمانی عملیات را آغاز می کنند. ما از سازمان ملل و دولت افغانستان می خواهیم که جلو این عملیات را بگیرند. چرا که حالا زمان مناسب برای آغاز عملیات نیست. مردم نمی دانند کجا بروند، جایی برای رفتن هم وجود ندارد.

توافق صلح:

آنچه باعث گردید موسی قلعه بدست طالبان بیافتد توافق صلحی بود که در ماه میزان سال گذشته میان نیروهای ناتو و ریش سفیدان منطقه صورت گرفته بود و به اساس همین توافق نیروهای ناتو از موسی قلعه خارج گردیدند. گفته می شد که طبق این موافقت نامه، نيروهای بريتانيايی امنيت ولسوالی موسی قلعه را به پليس محلی بسپارند.

بر اساس اين توافق فیصله شده بود که سربازان بريتانيايی تحت فرمان ناتو در موسی قلعه، دست به حمله نخواهند زد و در مقابل، بزرگان و ريش سفيدان اين ولسوالی، به طالبان فشار خواهند آورد تا حملات خود را متوقف کنند.

گروه طالبان نیز به نحو ضمنی این توافق را تایید کردند. قاری  يوسف سخنگوی طالبان در همان زمان گفته بود يک ماه پيش، مردم محلی و بزرگان قومی، از طالبان خواستند که ديگر به نيروهای بريتانيايی حمله نکنند و در مقابل، سران قومی کوشش خواهند کرد تا اين نيروها از موسی قلعه خارج شوند. وی در عین حال تهديد کرده بود که اگر سربازان ناتو، بار ديگر به اين ولسوالی بازگردند، طالبان به آنها حمله خواهند کرد.

ناتو نیز در همان زمان با تایید توافق بر ترک موسی قلعه از آمادگی به ترک مناطق بیشتر در افغانستان خبر داده بود. مارک لیتی سخنگوی وقت ناتو بتاریخ 26 میزان سال گذشته به خبرنگاران گفت که  ناتو به خواست مردم احترام گذاشته و موسی قلعه را ترک کرده است و در صورتی که مردم و مسئولان دولتی رضايت نشان دهند، اين نيروها حاضرند از برخی ديگر از مناطق اين کشور نيز بيرون شده و مسئوليت تامين امنيت آن را به سربازان افغان بسپارند. اين آمادگی از سوی ناتو درست يک روز پس از آن اعلام شد که نيروهای بريتانيايی ولسوالی موسی قلعه ولايت هلمند را ترک کرده و تامين امنيت آن را به نيروهای محلی سپردند.

ترک موسی قلعه از سوی ناتو، احترام به خواست بزرگان این ولسوالی خوانده شد. مارک لیتی به خبرنگاران گفته بود  که بزرگان اين ولسوالی به ما پيشنهاد کردند که آنها قادرند امنيت خود را تامين کنند. طبق گفته های آقای لیتی ناتو به اين تقاضای مردم محل و متنفذان قومی احترام گذاشت و خواست آنها را مبنی بر خروج از موسی قلعه پذيرفت

همان زمان و با انتشار خبر ترک موسی قلعه از سوی ناتو بر اثر توافق میان ناتو و سران قومی، شماری از کارشناسان آن را توافق و مذاکره ناتو با طالبان می دانستند، ولی سخنگوی ناتو، هر نوع مذاکره با طالبان را رد کرده گفته بود که آنها در موسی قلعه با منتفذان محل مذاکره کرده اند.

نتیجه چه شد؟

برای مطلوب جلوه داده شدن ترک موسی قلعه از سوی ناتو و کاستن اعتراض ها و انتقاد ها بر این کار بتاریخ هشتم عقرب سال گذشته و درست دو هفته بعد از خروج سربازان ناتو از موسی قلعه از بازگشایی مکاتب در آآن ولسوالی خبرداده شد.مقامات اعلام کردند که برای نخستين بار پس از خروج نيروهای ناتو از موسی قلعه و سپردن مسئوليت تامين امنيت به نيروهای افغان و بزرگان قومی، اين مکاتب باز شده و صدها متعلم دوباره راهی مکاتب شده اند. نگرانی های امنيتی و نبردهای سنگين ميان نيروهای ناتو و شورشيان مسلح وابسته به طالبان در ولسوالی موسی قلعه، سبب شده بود ظرف ماه های اخير همه ای مکاتب در اين ولسوالی مسدود شود.

شادی خان، مدير تنها ليسه   در ولسوالی موسی قلعه با استقبال از اوضاع به بی بی سی گفته بود که  حالا نگرانی های امنيتی مسئولان اين مکتب کاهش يافته و دليلی برای غيرفعال نگهداشتن مکاتب وجود ندارد. وی با خوشبینی اضافه کرده بود که امروز مردم ما (موسی قلعه) از جنگ رهايی يافته اند و اولين کار پس از تامين امنيت در ولسوالی موسی قلعه باز کردن دوباره مکاتب بود که انجام داديم.

اما رضایت از متارکه در موسی قلعه زیاد دوام نیافت. با گذشت کمتر از یک ماه از خروج قوای ناتو از موسی قلعه تعدادی از اعضای  ولسی جرگه خبر دادند که پس از ترک نيروهای ناتو از ولسوالی موسی قلعه ولایت هلمند در جنوب افغانستان، کنترل این ولسوالی به دست شورشیان وابسته به طالبان افتاده است. به نظر آنان در مقایسه با گذشته وضعیت درموسی قلعه بسیار وخیم ترشده و افراد وابسته به دولت قادر نيستند در این ولسوالی رفت و آمد کنند. میرولی خان از نمایندگان ولایت هلمند در ولسی جرگه به بی بی سی گفته بود که پس از خروج نیروهای بریتانیايی از موسی قلعه، نشانه های ازحاکمیت دولت درآن ولسوالی به چشم نمی خورد. اما ناتو و دولت با رد این گونه ادعاها گفتند که پس از خروج نیروهای بریتانیايی، بزرگان قومی حاکمیت را برعهده گرفته و درحال حاضر هیچ مشکلی امنیتی درموسی قلعه وجود ندارد.

سایت انترنتی خاوران بتاریخ دوازدهم دسامبر سال گذشته میلادی به نقل از روزنامه تایمز لندن نوشت که با برکناری والی هلمند از وظیفه در پایان سال میلادی گذشته، شماری از تحلیلگران به این نظر بودند که این کار نیز از تبعات متارکه موسی قلعه می باشد. آن زمان گفته می شد که آقای داوود والی هلمند در واگذاری موسی قلعه به بزرگان محلی این ولسوالی وعقب نشینی قوای ناتو از برخی مناطق جنوب نقش داشته است. این طرح که منجر به بازگشت طالبان و تقویت روحیۀ آن ها گردید با انتقاد شدید محافل سیاسی و رسانه ای کشور روبرو گردید و نوعی ضعف دولت و قوای ناتو در برابر شورشیان تلقی شد.

در عین حال شماری از کارشناسان متارکه موسی قلعه را کاپی از متارکه وزیرستان در پاکستان دانسته و آن را نشانه اختلاف در میان صفوف قوای بین المللی می دانستند. در تحلیل سیاسی سایت خاوران آمده بود که کارشناسان به این نظر بودند که درحالی که فرماندۀ انگلیسی ناتو با اتکاء به دیدگاه ها و نظرات والی هلمند و فرمول گیری از پاکستان به نوعی سازش نسبی با مخالفان مسلح حکومت در جنوب می اندیشید، فرماندهان ایالات متحده بر تشدید عملیات نظامی در این مناطق پای می فشردند. به نوشته این سایت، موسی قلعه یک مدل سازش با مخالفان بود که ناکارآمدی خود را نشان داد.

تصرف موسی قلعه بدست طالبان:

نزدیک به سه ماه بعد از توافق میان ناتو و سران قومی در موسی قلعه این ولسوالی به تصرف طالبان در آمد. رسانه بتاریخ شش فبروری سال جاری خبردادند که جنگجويان طالبان با حمله به موسی قلعه، پليس محل را درهم شکستند و رهبران قبائل را به طور موقت به گروگان گرفتند. این کار باعث نشان دادن واکنش از سوی دولت و ناتو شد. مقامات افغانستان و نيروهای تحت رهبری ناتو با فرو ريختن اعلاميه هائی بر شهر موسی قلعه به طالبان هشدار دادند اگر اين شهر را ترک نگويند، با توسل به زور از شهر اخراج خواهند شد.

طالبان نه تنها از موسی قلعه خارج نشدند، بلکه با استفاده از آن بعنوان یک مرکز رسمی در داخل کشور، به تحرکات بیشتر پرداختند. چنانچه در این اواخر ولسوالی های گلستان، بکوا و خاک سفید در ولایت فراه را نیز به تصرف در آوردند. با بد تر شدن اوضاع امنیتی در ولایت هلمند و شکننده شدن امنیت در ولایت های فراه، بادغیس، زابل، کاپیسا کار به جایی رسیده است که اکنون تمایل جدی برای مذاکره با طالبان بوجود آمده است.

با گذشت زیاد تر از یکسال از توافق صلح بر سر موسی قلعه، اکنون نیروهای دولتی و ناتو دوباره تصمیم به بازپس گیری آن را گرفته اند. اکنون دیده شود که ولسوالی که به آسانی از دست رفته بود، چگونه بدست خواهد آمد؟

منابع:

سایت های انترنتی - بی بی سی -  خاوران – آفتاب – افغان - پژواک